Co właściwie się stało i kogo to dotyczy
Po przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku (GNB) przeprowadzonej przez BFG w 2022 r. część „zdrowych” aktywów przeniesiono do banku pomostowego (VeloBank). Portfel kredytów walutowych (w tym frankowych) w zdecydowanej większości pozostał jednak w „starym” Getinie. Następnie sąd ogłosił upadłość Getin Noble Bank S.A., a zarząd nad majątkiem upadłego objął syndyk. Dla frankowiczów oznacza to, że ich umowy kredytowe nie przeszły do VeloBanku – nadal są obsługiwane w ramach masy upadłości GNB. W praktyce spłaty rat (o ile nie ma prawomocnego rozstrzygnięcia co do nieważności umowy lub udzielonego zabezpieczenia) kieruje się na rachunki wskazane przez syndyka, a korespondencja formalna toczy się w rygorach Prawa upadłościowego. Sam fakt upadłości banku nie „anuluje” kredytów ani hipotek – zabezpieczenia rzeczowe (hipoteki) pozostają w mocy do czasu ich wykreślenia na podstawie prawomocnego tytułu. Trzeba też mieć świadomość, że upadłość banku wywraca do góry nogami sposób dochodzenia roszczeń przez klientów: sprawy przeciwko upadłemu co do zasady nie toczą się już w zwykłym trybie cywilnym, lecz w ramach postępowania upadłościowego (tzw. lista wierzytelności). To, że wiele umów frankowych Getinu zawierało klauzule niedozwolone, a linia orzecznicza TSUE i SN jest dla konsumentów korzystna, pozostaje aktualne – ale ścieżka proceduralna ich egzekwowania zmienia się zasadniczo z chwilą ogłoszenia upadłości.
Twoje roszczenia wobec banku po upadłości: gdzie i jak je dochodzić
Ogłoszenie upadłości powoduje z mocy prawa zawieszenie toczących się spraw sądowych o prawa majątkowe przeciwko bankowi (art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., w zw. z art. 144 i nast. Prawa upadłościowego). Co do zasady, po upadłości nie wszczyna się nowych procesów o zapłatę przeciwko bankowi – wierzytelności należy zgłosić sędziemu‑komisarzowi do listy wierzytelności za pośrednictwem systemu KRZ (Krajowy Rejestr Zadłużonych). Termin do zgłoszenia określa obwieszczenie w KRZ (zwykle 30 dni od obwieszczenia), ale spóźnione zgłoszenia też są skuteczne – tyle że wierzyciel może zostać obciążony ryczałtową opłatą za spóźnienie i jego roszczenie będzie rozpoznane w dalszej kolejności (art. 236 i nast. Prawa upadłościowego). Zgłaszając roszczenie frankowe, warto ująć je kompleksowo: jako wierzytelność pieniężną o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń po stwierdzeniu nieważności umowy (tzw. teoria dwóch kondykcji), z podaniem podstawy prawnej (abuzywność postanowień indeksacyjnych/denominacyjnych – dyrektywa 93/13, orzecznictwo TSUE, w tym C‑520/21) i dołączyć wyliczenie oraz dowody (umowa, aneksy, harmonogramy, potwierdzenia wpłat, wezwania do zapłaty). Jeżeli syndyk nie uzna wierzytelności (w całości lub w części), można wnieść sprzeciw do listy wierzytelności w trybie upadłościowym – to właśnie na tym etapie rozstrzygane są spory co do podstaw nieważności i wysokości roszczeń (zamiast klasycznego procesu cywilnego). Prawomocny wyrok zasądzający uzyskany przed upadłością nie uprawnia do „normalnej” egzekucji – taki wierzyciel również zgłasza się do masy i jest zaspokajany w kategoriach określonych w art. 342 Prawa upadłościowego (w praktyce wierzytelności konsumenckie nieuprzywilejowane trafiają do jednej z niższych kategorii, a poziom faktycznego zaspokojenia bywa niewielki). Pamiętaj też, że odsetki za okres po dacie ogłoszenia upadłości co do zasady nie są uprzywilejowane i mają niższy priorytet zaspokojenia. Sama czynność zgłoszenia wierzytelności co do zasady przerywa bieg przedawnienia roszczeń (art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z reżimem upadłościowym), ale nie odkładaj tego na ostatnią chwilę – łatwiej potem pilnować terminów na sprzeciw do listy wierzytelności i korespondencję w KRZ.
Co z bieżącą spłatą kredytu, hipoteką i sporem o nieważność
Upadłość banku nie zwalnia kredytobiorców z obowiązku spłaty rat według umowy – dopóki umowa formalnie obowiązuje, a sąd nie udzielił zabezpieczenia (np. wstrzymania płatności) albo nie zapadł prawomocny wyrok o nieważności, syndyk co do zasady egzekwuje świadczenia. Zawieszenie postępowania o zapłatę/ustalenie nie oznacza, że można przestać płacić bez ryzyka – brak płatności może skutkować wypowiedzeniem umowy przez syndyka i dochodzeniem całego zadłużenia. Ugody z syndykiem są wyjątkowe: prawo dopuszcza zawieranie ugód, ale wymaga, by były one oczywiście korzystne dla masy upadłości i często wymagają zgody sędziego‑komisarza (art. 206 Prawa upadłościowego) – w praktyce frankowe „ugodowe przewalutowania” znane z innych banków w GNB po upadłości praktycznie nie występują. Jeżeli Twoja sprawa o unieważnienie umowy toczyła się przed upadłością, zostanie zawieszona; jej ewentualne podjęcie nastąpi z udziałem syndyka, ale co do roszczeń pieniężnych i tak kluczowe będzie zgłoszenie do listy wierzytelności. Warto jednocześnie monitorować, czy wcześniej udzielone zabezpieczenia (np. wstrzymanie płatności rat do czasu prawomocnego zakończenia sporu) nadal obowiązują – co do zasady pozostają w mocy do ich uchylenia, ale praktycznie syndyk może dążyć do ich uchylenia. Hipoteka na nieruchomości pozostaje wpisana na rzecz Getin Noble Bank S.A. w upadłości; jej wykreślenie co do zasady wymaga prawomocnego tytułu potwierdzającego nieważność umowy i rozliczenie stron – samo zgłoszenie wierzytelności nie powoduje automatycznego usunięcia hipoteki z księgi wieczystej.
Potrącenie i rozliczenia po stwierdzeniu nieważności – co w praktyce
Po stronie merytorycznej frankowicze są dziś w silnej pozycji: TSUE w sprawie C‑520/21 uznał, że bankowi nie przysługuje „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału”, a Sąd Najwyższy potwierdził rozliczenie według tzw. teorii dwóch kondykcji (m.in. uchwała III CZP 6/22). W realiach upadłości warto jednak myśleć również o narzędziach technicznych. Jeżeli dochodzisz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a jednocześnie bank (syndyk) twierdzi, że należy mu się zwrot „kapitału”, to pojawia się kwestia potrącenia. Co do zasady potrącenie wymaga wzajemnych, wymagalnych wierzytelności jednorodzajowych (art. 498 k.c.). W upadłości dopuszczalność potrącenia jest ograniczona, ale możliwa – o ile przesłanki potrącenia istniały przed ogłoszeniem upadłości i wierzyciel nie nabył wierzytelności wyłącznie w celu potrącenia (por. art. 93–95 Prawa upadłościowego). W praktyce: po ustaleniu nieważności umowy i precyzyjnym wyliczeniu należności, konsument może złożyć oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności (zwrot świadczeń) z wierzytelnością banku (zwrot nominalnego kapitału). Skuteczne potrącenie redukuje należność banku i odpowiednio zmniejsza obciążenie hipoteczne, a w realiach upadłości może mieć kluczowe znaczenie dla ochrony majątku kredytobiorcy. Trzeba jednak uwzględnić wpływ tzw. zarzutu zatrzymania, który banki (a dziś syndyk) często podnoszą – jest to inny mechanizm materialny, pozwalający czasowo powstrzymać się ze świadczeniem do zaoferowania zwrotu kapitału. Orzecznictwo dopuszcza jego stosowanie, ale nie znosi ono zasady, że bank nie może żądać dodatkowego wynagrodzenia ponad zwrot kapitału. Każdorazowo ocena, czy i kiedy składać oświadczenie o potrąceniu, wymaga analizy dokumentów i kalendarza zdarzeń (wezwania do zapłaty, daty doręczeń, ogłoszenie upadłości).
Upadłość konsumencka jako wyjście awaryjne i praktyczne kroki na już
Jeżeli obsługa kredytu stała się obiektywnie niemożliwa, rozważ także upadłość konsumencką (art. 491(1) i nast. Prawa upadłościowego). Ogłoszenie Twojej upadłości zawiesza i umarza egzekucje prowadzone przeciwko Tobie, a sąd ustala plan spłaty lub – w określonych sytuacjach – umarza zobowiązania. Pamiętaj jednak, że wierzyciel zabezpieczony hipoteką (tu: Getin w upadłości) ma pierwszeństwo z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości – upadłość konsumencka nie „kasuje” hipoteki, lecz porządkuje i ogranicza odpowiedzialność ponad wartość zabezpieczenia. Dla frankowiczów w tej sytuacji rekomendujemy kilka prostych, ale ważnych kroków: 1) niezwłocznie zgłoś wierzytelność do listy w KRZ, pilnując terminów i kompletności dokumentów; 2) zabezpiecz pełną dokumentację kredytu (umowa, aneksy, regulaminy, historia spłat, korespondencja) – to Twoje „paliwo” dowodowe; 3) monitoruj obwieszczenia w KRZ w sprawie GNB (dane sędziego‑komisarza, syndyka, terminy na sprzeciw do listy wierzytelności); 4) nie kieruj spłat na inne rachunki niż wskazane przez syndyka i weryfikuj każdą korespondencję – unikaj nadużyć; 5) jeżeli masz zawieszone płatności na mocy sądowego zabezpieczenia, zachowaj szczególną czujność i konsultuj się w razie prób jego uchylenia; 6) rozważ strategię potrącenia po uzyskaniu rozstrzygnięcia co do nieważności i precyzyjnym wyliczeniu rozliczeń. Na koniec rzecz najtrudniejsza: w upadłości banku poziom realnego zaspokojenia wierzytelności konsumentów bywa niski. To nie znaczy, że nie warto działać – zgłoszenie wierzytelności, zadbanie o właściwe rozliczenia (w tym potrącenie) i ochrona własnych praw rzeczowych to dziś najlepsza dostępna tarcza. Jeżeli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu zgłoszenia, wyliczeniach lub ocenie, czy i kiedy składać oświadczenie o potrąceniu, skontaktuj się z prawnikiem specjalizującym się w sporach frankowych i upadłości lub z naszą fundacją – pomagamy przejść przez ten proces krok po kroku, w oparciu o aktualne przepisy i orzecznictwo. Stan prawny i praktyka opisane powyżej odpowiadają sytuacji na dzień publikacji; w sprawach Getinu pojawiają się nowe rozstrzygnięcia, dlatego warto na bieżąco sprawdzać KRZ i komunikaty syndyka.